Bütçe kelimesi çoğu insana kısıtlamayı çağrıştırır: kahve yok, dışarıda yemek yok, her kuruş hesap. Bu yüzden pek çok bütçe ikinci haftada bırakılır. Oysa iyi bir bütçe, harcamayı yasaklamaz; paranın nereye gittiğini gösterir ve öncelikleri sizin belirlemenizi sağlar.
Adım 1: Bir ay boyunca yalnızca kaydedin
İlk ay hiçbir şeyi değiştirmeye çalışmayın. Yalnızca bütün harcamalarınızı kaydedin: kart ekstreleri, banka hareketleri ve nakit harcamalar. Pek çok kişi bu adımda şaşırır; tahmin ettiği market harcaması ile gerçeği arasında büyük fark çıkar. Küçük, sık harcamalar ay sonunda en çok şaşırtan kalemdir.
Adım 2: Harcamaları gruplayın
Kayıtları üç ana gruba ayırın:
- Sabit giderler: Kira, aidat, internet, sigorta gibi her ay aşağı yukarı aynı olan kalemler.
- Değişken zorunlu giderler: Market, faturalar, ulaşım, sağlık. Tutarı değişir ama vazgeçilemez.
- Borç ödemeleri: Kredi taksitleri, kart ödemeleri, KMH ve diğer borçlar.
Kalan her şey isteğe bağlı harcamadır: dışarıda yemek, kıyafet, abonelikler, hobiler. Bunlar kötü değildir; ama ilk kısılabilecek kalemlerdir.
Örnek: 50.000 TL net gelirli bir hane
Para nereye gidiyor?
Adım 3: Önce kendinize ve borçlarınıza ödeyin
Bütçenin en etkili kuralı sıralamadır. Maaş yattığı gün, önce borç ödemelerini ve birikim tutarını ayırın. Kalan para, ay boyunca harcanabilir paradır. Bunu otomatik talimatlarla yaparsanız irade gücüne daha az ihtiyaç duyarsınız. Ay sonuna "artarsa biriktiririm" diye bırakılan para, genellikle artmaz.
Borç ödemesi için ayırdığınız tutar, yalnızca asgarilerin toplamı olmamalı. Bir önceki yazılarımızda gösterdiğimiz gibi, asgarinin üzerinde yapılan sabit bir ödeme borcun süresini ve toplam faizini belirgin şekilde azaltır.
Adım 4: Hedef koyun ama gerçekçi olun
İlk bütçenizde her kalemi birden kısmaya çalışmayın. Bir ya da iki kalem seçin: örneğin isteğe bağlı harcamaları %20 azaltmak veya aboneliklerden kullanmadıklarınızı iptal etmek. Kazandığınız tutarı doğrudan borç ödemesine veya acil durum fonuna yönlendirin. Böylece kesintinin somut bir karşılığını görürsünüz.
Düzensiz giderleri unutmayın
Bütçeleri en çok bozan şey, her ay olmayan ama mutlaka gelen giderlerdir: yıllık sigorta, vergi, okul masrafları, bayram harcamaları, araç bakımı. Bunların yıllık toplamını 12'ye bölüp her ay kenara koymak, o aylarda karta veya KMH'ye yaslanmanızı önler.
Her ay gözden geçirin
Bütçe bir kere yapılıp bırakılan bir tablo değildir. Ay sonunda on beş dakika ayırıp planladığınız ile gerçekleşeni karşılaştırın. Fark varsa kendinizi suçlamayın; bir sonraki ayın planını gerçeğe biraz daha yaklaştırın. Üç ay sonra elinizde kendi gerçek rakamlarınıza dayanan bir bütçe olur.
Borcu olanlar için bütçenin anlamı
Borç kapatmaya çalışan biri için bütçe, "ayda ne kadar ayırabilirim" sorusunun cevabıdır. Bu rakamı bilmeden yapılan her plan tahmindir. Rakamı bildiğinizde ise hangi borcun önce kapanacağını, borçsuz olacağınız tarihi ve her ek liranın ne kazandıracağını hesaplayabilirsiniz.
Hanede birden fazla kişi varsa
Ortak bir hanede bütçe, tek kişilik bir bütçeden daha fazla iletişim gerektirir. Ortak giderleri (kira, faturalar, market) ve kişisel harcamaları ayırmak, tartışmaları azaltır. Pek çok çift, ortak giderleri gelirleri oranında paylaştıkları ortak bir hesap ve herkesin kendi kişisel harcamaları için ayrı bir hesap kullanır. Borçlar için de aynı açıklık önemlidir: hanedeki her borcun kimin üzerinde olduğunu, aylık taksitini ve bitiş tarihini birlikte bilmek, ortak bir plan yapmanın ilk adımıdır. Ayda bir kez kısa bir "bütçe sohbeti" yapmak, sürprizleri ve suçlamaları azaltır. Bu sohbette yalnızca harcamaları değil, bir sonraki ayın beklenen giderlerini de konuşun.
Bütçe yaparken kullanacağınız araç çok önemli değildir. Bir defter, bir hesap tablosu veya bir uygulama aynı işi görebilir. Önemli olan, kayıt tutmayı sürdürebileceğiniz kadar basit bir yöntem seçmektir. Karmaşık bir sistem kurup bir ay sonra bırakmak yerine, basit bir listeyle başlayıp zamanla geliştirmek daha kalıcı sonuç verir.
BorcumNe'de aylık gelirinizi ve giderlerinizi girdiğinizde uygulama, borç ödemeleri için gerçekçi olarak ne kadar ayırabileceğinizi ve ayın hangi günlerinde nakit açığı oluşabileceğini gösterir.