Bankadan alınan borcun bir sözleşmesi, ödeme planı ve kuralları vardır. Aileden veya arkadaştan alınan borçta ise çoğu zaman bunların hiçbiri yoktur. "Ne zaman olursa öde" denir, rakam bile tam konuşulmaz. Bu esneklik başta bir rahatlıktır, ama zamanla hem borçlu hem alacaklı için belirsizliğe ve kırgınlığa dönüşebilir.
Faizsiz ama bedelsiz değil
Tanıdıktan alınan borcun çoğu zaman faizi yoktur. Ama bir bedeli vardır: ilişki. Ödeme geciktikçe konuşulmayan bir gerginlik oluşur; bayram ziyaretleri, aile sofraları rahatsız edici hale gelebilir. Ayrıca alacaklının da kendi planları vardır. Verdiği para, belki kendi acil fonu veya birikimidir. Ödemenin belirsizliği onun bütçesini de etkiler.
Anlaşmayı netleştirin
Borcu alırken, ya da şimdiye kadar konuşulmadıysa şimdi, birkaç temel konuyu açıkça konuşun ve kısa bir notla yazıya dökün. Bunu bir güvensizlik işareti olarak değil, ilişkiye duyulan saygı olarak sunabilirsiniz.
Basit bir borç anlaşmasında olması gerekenler
Beş satırlık anlaşma
Bu beş satır, ileride "ben öyle anlamamıştım" tartışmasını büyük ölçüde önler. Mesajlaşma uygulamasında yazılı bir özet bile hiç olmamasından iyidir. Banka havalesiyle ödeme yapmak ve açıklamaya "borç taksiti" yazmak, ödemelerin kaydını kendiliğinden tutar.
Gerçekçi bir takvim önerin
Utanç veya acele hissiyle karşılayamayacağınız bir takvim önermek, en sık yapılan hatadır. Önce bütçenize bakın: diğer borçlarınızın asgari ödemeleri ve zorunlu giderleriniz düştükten sonra bu borca her ay ne kadar ayırabilirsiniz? Takvimi bu rakama göre kurun. Küçük ama düzenli ödemeler, büyük ama düzensiz vaatlerden çok daha fazla güven yaratır.
Öncelik sırası
Tanıdık borcu faizsiz olduğu için, matematiksel olarak ek ödemeyi önce faizli borçlara yapmak daha kazançlıdır. Ama bu, tanıdık borcunu sonsuza kadar ertelemek anlamına gelmemeli. Makul bir yaklaşım şudur: tanıdık borcu için anlaştığınız taksiti, bankadaki taksitler gibi aksatmadan ödeyin; ek paranızı faizli borçlara yönlendirin. Alacaklının acil bir ihtiyacı varsa ise önceliği yeniden düşünün; ilişkinin değeri bazen birkaç yüz liralık faiz farkından büyüktür.
Ödeyemeyecekseniz önceden söyleyin
Bir ay ödemeyi yapamayacağınızı biliyorsanız bunu ödeme gününden önce söyleyin ve yeni bir tarih önerin. Sessizlik, gecikmenin kendisinden daha çok güven kaybettirir. Yeni takvimi de yine yazılı olarak teyit edin.
Alacaklıysanız
Borç veren tarafsanız, vereceğiniz tutarın geri gelmemesi halinde bütçenizin nasıl etkileneceğini önceden düşünün. Acil fonunuzun tamamını borç vermek, sizi de karta yaslanmak zorunda bırakabilir. Koşulları netleştirmeyi teklif etmekten çekinmeyin; bu, karşınızdakini de korur.
Planınızın bir parçası yapın
Tanıdık borcu, borç listesinde genellikle unutulur, çünkü banka ekstresinde görünmez. Ama aylık ödeme gücünüzden bir pay alır ve ilişkileriniz için önemlidir. Borç planınıza dahil etmek, hem gerçekçi bir tablo görmenizi hem de bu borcu da bir bitiş tarihine bağlamanızı sağlar.
Borcu kapatırken
Son ödemeyi yaptığınızda bunu açıkça teyit edin ve kısa bir teşekkür mesajıyla kapatın. Yazılı bir anlaşma yaptıysanız, borcun kapandığını aynı yerde not edin. Bu küçük adım, yıllar sonra çıkabilecek bir yanlış anlamanın önüne geçer. Borç kapandıktan sonra, o borca her ay ayırdığınız tutarı hemen harcamalara katmak yerine bir sonraki borca veya acil durum fonuna yönlendirin. Böylece ödeme alışkanlığınız boşa gitmez. Bir gün siz borç verecek tarafta olursanız, aynı açıklığı karşınızdakinden de beklemeye hakkınız olduğunu unutmayın.
Aile içinde borç konuşmak zor olabilir, ama sessizlik genellikle daha pahalıdır. Konuşmayı borçlu tarafın başlatması, sorumluluğu üstlendiğini gösterir ve alacaklının da rahatlamasını sağlar. Kısa ve net bir mesaj, uzun açıklamalardan daha etkilidir.
BorcumNe'de tanıdıktan alınan borcu ayrı bir tür olarak girersiniz: varsayılan olarak faizsizdir, isterseniz bir oran ve takvim tanımlayabilirsiniz. Uygulama bu borç için yasal faiz hesabı yapmaz; yalnızca sizin anlaştığınız koşulları takip eder.