Türkiye'de borç faizleri genellikle aylık oranla konuşulur: kart faizi %3,25, kredi faizi %3, KMH %4,25. Aylık oranlar küçük göründüğü için gerçek maliyeti hafife almak kolaydır. Oysa bu oranları yıllık bazda düşündüğünüzde, hangi borcun gerçekten pahalı olduğu çok daha net görünür.
Basit dönüşüm
En kolay yol, aylık oranı 12 ile çarpmaktır. Aylık %3,25, yıllık %39 eder. Aylık %3 ise yıllık %36'dır. Bu yönteme basit faiz denir ve faizin her ay yalnızca ana tutara işlediği, faizin faizinin olmadığı durumu anlatır.
Bileşik dönüşüm
Eğer her ayın faizi anaparaya eklenip bir sonraki ay onun da faizi alınsaydı, yıllık oran daha yüksek olurdu. Bunu (1 + aylık oran)^12 − 1 formülüyle hesaplarız. Aylık %3,25 için sonuç yaklaşık %46,8'dir. Aylık %3 için yaklaşık %42,6'dır.
Aylık oranın yıllık karşılığı
Aynı aylık oran, iki farklı yıl
Aradaki fark küçük değildir: aynı aylık oran, faizin nasıl işlediğine bağlı olarak yılda 7–8 puan farklı bir maliyete dönüşebilir.
Kart borcunda hangisi geçerli?
5464 sayılı Kanun, kart uygulamasından doğan borçlarda temerrüt hali de dahil olmak üzere bileşik faiz uygulanmasını yasaklar. Yani bir ay tahakkuk eden faiz, bir sonraki ay faiz tabanına eklenmez. Bu yüzden kart borcunu hiç azaltmadan bir yıl taşıyan birinin faiz maliyeti, kabaca basit yıllık orana, yani aylık oranın 12 katına yakındır. Faizin üzerine vergiler eklenir ve oran dönem içinde değişebilir; ama mantık budur.
Kredide neden farklı?
Eşit taksitli bir ihtiyaç kredisinde her ay ödediğiniz taksit, o ayın faizini ve anaparanın bir kısmını kapatır. Faiz, kalan anaparaya işler. Burada faizin faizi alınmaz; ama krediyi bir yatırım getirisiyle karşılaştırırken bileşik yıllık oran, yani efektif yıllık maliyet, daha doğru bir karşılaştırma ölçüsüdür. Bankaların ödeme planlarında gördüğünüz yıllık maliyet oranı da faiz dışındaki ücretleri ve vergileri içeren bir ölçüdür ve teklifleri karşılaştırmak için en kullanışlı rakamdır.
Doğru karşılaştırma için üç kural
- Aynı birimi kullanın: Bir teklif aylık, diğeri yıllık oran veriyorsa ikisini de aynı birime çevirin. Aylık oranları yan yana koymak çoğu zaman yeterlidir.
- Vergileri unutmayın: Tüketici kredilerinde faizin üzerine %15 KKDF ve %15 BSMV eklenir. Aylık %3 faizli bir kredinin vergi dahil yükü aylık yaklaşık %3,9'dur. Kart faizlerinin üzerine de vergiler eklenir.
- Toplam maliyete bakın: En sonunda ödeyeceğiniz toplam tutar, bütün oran tartışmalarını özetler. Aynı tutar ve vade için en düşük toplam geri ödeme, en ucuz tekliftir.
Borçlarınızı sıralamak için
Birden fazla borcunuz varsa ek ödemeyi nereye yapacağınızı belirlemek için borçlarınızı aylık oranlarına göre sıralayın. Vergileri de hesaba katın. En üstteki borç, her ek liranın en çok faiz kazandırdığı yerdir. Genellikle sıralama şöyle çıkar: nakit avans ve KMH en üstte, ardından kart borcu, sonra ihtiyaç kredisi; konut kredisi ise vergi istisnası nedeniyle genellikle en altta yer alır. Ama kendi oranlarınız farklı olabilir; her zaman kendi sözleşmenize bakın.
Bir örnekle
Diyelim ki bir yıl boyunca 10.000 TL kart borcunu hiç azaltmadan taşıdınız ve aylık akdi faiz %3,25'te sabit kaldı. Kart borcunda bileşik faiz uygulanmadığı için her ay 325 TL faiz ödersiniz; yılda bu 3.900 TL eder. Bunun üzerine vergiler eklenir. Aynı tutarı bileşik faizle taşısaydınız, faiz yaklaşık 4.678 TL olurdu.
Bu hesapları bir kez yapmak, faiz oranlarına bakışınızı kalıcı olarak değiştirir. Bir dahaki sefere aylık oran duyduğunuzda zihninizde 12 ile çarpın; bu basit alışkanlık, hangi borcun gerçekten pahalı olduğunu anında görmenizi sağlar. Özellikle KMH ve nakit avans gibi aylık oranı yüksek borçlarda bu farkındalık, ek ödemenin nereye gitmesi gerektiğini netleştirir.
BorcumNe, girdiğiniz her borcun oranını aynı birimde gösterir ve planı hesaplarken vergileri de dahil eder. Böylece hangi borcun gerçekten en pahalı olduğunu tek bakışta görürsünüz.