Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde borç hakkında sık duyulan bir cümle vardır: "Enflasyonda borçlu kazanır." Bu cümle bazı durumlarda doğrudur, bazı durumlarda tehlikeli bir yanılgıdır. Bu yazıda nominal ve reel faiz kavramlarını ve sabit taksitin zamanla nasıl değiştiğini anlatıyoruz.
Nominal faiz ve reel faiz
Nominal faiz, sözleşmede ve ekstrede yazan orandır. Reel faiz ise bu oranın enflasyondan arındırılmış halidir; yani borcun alım gücü cinsinden gerçek maliyetidir. Basit bir formülle hesaplanır: (1 + nominal faiz) / (1 + enflasyon) − 1.
Örneğin yıllık %40 nominal faizle borçlandığınızı ve aynı dönemde fiyatların %30 arttığını düşünelim. Reel faiz (1,40 / 1,30) − 1 ≈ %7,7 olur. Yani borcunuzun gerçek maliyeti, ekstrede yazandan çok daha düşüktür. Ama tersi de mümkündür: enflasyon beklenenden düşük çıkarsa reel faiz yükselir ve borç beklediğinizden ağır gelir. Bu rakamlar yalnızca örnektir; gelecekteki enflasyonu kimse kesin olarak bilemez.
Sabit taksit neden hafifler?
Eşit taksitli bir kredide taksit tutarı sözleşme boyunca sabittir. Fiyatlar ve gelirler arttıkça, aynı taksit gelirinizin daha küçük bir kısmına karşılık gelir.
5.000 TL sabit taksit, örnek aylık %2 fiyat artışı
Aynı taksit, azalan gerçek yük
Grafikte, fiyatların her ay %2 arttığı varsayımsal bir senaryoda 5.000 TL'lik sabit bir taksitin bugünkü alım gücü cinsinden değerini görüyorsunuz. 24. ayda aynı 5.000 TL, bugünün yaklaşık 3.109 TL'sine denk gelir. Gelirleriniz fiyatlarla birlikte artıyorsa, taksit her ay biraz daha hafif hissedilir.
Bu etki herkes için geçerli mi?
Hayır. Bu hafifleme ancak geliriniz fiyatlarla birlikte artıyorsa hissedilir. Maaş artışları enflasyonun gerisinde kalırsa, sabit taksit bile ağırlaşabilir; çünkü diğer bütün giderleriniz artarken taksite ayırabileceğiniz pay daralır.
Ayrıca her borç sabit değildir. Kredi kartı ve KMH gibi ürünlerde faiz oranları TCMB tavanlarına ve bankanın kararına bağlıdır ve güncellenebilir. Bu borçlarda bakiye her ay yeniden faizlendiği için enflasyonun "borcu eritme" etkisi çok daha zayıftır. Üstelik bu borçların oranları genellikle yüksektir.
Pratik sonuçlar
- Sabit faizli, eşit taksitli borçlar enflasyonist ortamda görece öngörülebilirdir. Taksitin gerçek yükünün zamanla azalması bir avantaj olabilir, ama bu bir borçlanma gerekçesi olmamalı.
- Değişken veya her ay yeniden faizlenen borçlar (kart, KMH, nakit avans) önceliklidir. Bunlarda enflasyon size yardım etmez; yüksek oranlar bakiye üzerinden her ay işler.
- Gelirinizin seyrini izleyin. Gelir artışınız fiyat artışlarının gerisinde kalıyorsa, borç planınızı daha temkinli kurun.
- Erken kapatma kararını reel olarak düşünün. Sabit ve görece düşük faizli bir krediyi erken kapatmak yerine önce yüksek faizli değişken borçları kapatmak çoğu zaman daha kazançlıdır.
Sonuç
Enflasyon, borcun gerçek yükünü değiştirir ama borcu ortadan kaldırmaz. "Enflasyonda borçlu kazanır" cümlesi, yalnızca sabit faizli bir borcunuz olduğunda ve geliriniz fiyatlarla birlikte arttığında geçerlidir. Diğer bütün durumlarda temel kural değişmez: önce en pahalı borcu kapatın.
Bugünkü harcama, yarınki taksit
Enflasyonist dönemlerde sık duyulan bir başka düşünce de "fiyatlar artmadan şimdi taksitle alayım" fikridir. Bazı durumlarda bu doğru olabilir; özellikle peşin fiyatına taksit varsa. Ama vade farklı taksitlerde ve kart borcunda, faizin fiyat artışından daha hızlı işleyebileceğini unutmayın. Ayrıca ihtiyaç olmayan bir şeyi fiyatı artacak diye almak, tasarruf değil, harcamadır. Kararı verirken toplam taksit tutarını ve gelirinizin bu taksiti rahatça taşıyıp taşımayacağını mutlaka hesaba katın.
Enflasyonun gelir üzerindeki etkisi de her hanede farklıdır. Maaşı yılda bir kez artan biri için yılın son aylarında taksitler ağırlaşır, artıştan sonra hafifler. Bu döngüyü bilmek, ek ödemeleri gelirin görece rahat olduğu aylara planlamanızı sağlar.
BorcumNe, borçlarınızı nominal tutarlarla hesaplar ve tahmin yapmaz. "Ne olursa?" senaryolarında gelirinizin artması veya azalması durumunda planınızın nasıl değiştiğini görebilirsiniz.